twee vakjes aankruisen, 630 zetels te verdelen

Om 8.00 uur vanochtend gingen de stemlokalen in heel Duitsland open, en de kiezers hebben tot 18.00 uur vanavond om hun stem uit te brengen. Meteen daarna verschijnt de eerste exitpoll. Dat is nog geen officiële uitslag, maar maakt wel duidelijk hoe er is gestemd.

In de peilingen gaat de christendemocratische CDU/CSU aan kop, op enige afstand gevolgd door de AfD.

Na de verkiezingen mag de grootste partij proberen om een regering te vormen. Om een meerderheid in het parlement te krijgen moet daarvoor, net als bij ons, een coalitie worden gevormd met een of meer andere partijen. 

Bondskanselier

De bondskanselier, de regeringsleider van Duitsland, wordt geleverd door de grootste partij. De huidige bondskanselier, Olaf Scholz, komt met zijn partij SPD al weken niet boven de 15 procent van de stemmen uit. De kans lijkt dus klein dat hij een tweede termijn krijgt.

De kans is groot dat Friedrich Merz de volgende bondskanselier van Duitsland wordt:

Dat de radicaal-rechtse AfD aan zo’n coalitie deelneemt lijkt uitgesloten: alle andere partijen hebben vooraf duidelijk gemaakt dat ze niet met de AfD willen regeren. Naar verwachting haalt die partij vandaag zo’n 20 procent van de stemmen.

De Bondsdag, het Duitse parlement, is een stuk groter dan de Nederlandse Tweede Kamer. Bij ons zijn er 150 zetels te verdelen, in Duitsland zijn dat er 630. Iedere kiesgerechtigde mag in Duitsland twee stemmen uitbrengen: de eerste op een lokale kandidaat, en de tweede op een partij. 

In de Bondsdag zijn 299 zetels bestemd voor de populairste lokale kandidaten, de overige 331 plekken worden op basis van de tweede stemmen verdeeld over de partijen.

Kiesdrempel

Om te voorkomen dat er te veel kleine partijen in de Bondsdag komen, en het vormen van een coalitie te lastig wordt, kent Duitsland een kiesdrempel. Alleen partijen die meer dan 5 procent van alle stemmen krijgen, komen in het parlement.

Voor drie partijen die in de peilingen rond die 5 procent schommelen, zijn deze verkiezingen daarom extra spannend: de huidige regeringspartij FDP, de nieuwe BSW en Die Linke, een linkse partij met wortels in het voormalige Oost-Duitsland. Pas als alle stemmen zijn geteld weten zij zeker of ze de komende vier jaar in het parlement mogen plaatsnemen.

De campagne voor deze verkiezingen was kort, maar fel. Eigenlijk zouden de Duitsers pas dit najaar naar de stembus gaan, maar omdat het huidige kabinet onder leiding van bondskanselier Scholz eind 2024 uit elkaar viel, werden er vervroegde verkiezingen uitgeschreven.

Aanvankelijk was de slecht lopende Duitse economie het belangrijkste onderwerp. In de voor Duitsland belangrijke auto-industrie verdwijnen veel banen, en veel Duitsers hebben het vanwege onder meer stijgende woonlasten en energieprijzen financieel moeilijk.

Vanwege verschillende aanslagen in de afgelopen maanden, waarbij in totaal tientallen doden vielen, kwam de nadruk steeds meer op migratie en veiligheid te liggen. De aanslagen werden gepleegd door daders uit onder meer Syrië, Afghanistan en Saoedi-Arabië – reden voor veel partijen om te pleiten voor een extra streng migratiebeleid.

Migratie

Op dat onderwerp onderscheidt de AfD zich: die partij pleit niet alleen voor een migratiestop, maar ook voor ‘remigratie’, het uitzetten van migranten die al lang in Duitsland zijn. Er is veel weerstand tegen de partij, zowel in de politiek als onder de bevolking: eerder deze maand gingen nog honderdduizenden mensen de straat op om tegen de AfD te demonstreren.

Maar tegelijkertijd groeit de partij enorm: bij de vorige verkiezingen haalde AfD 10,4 procent van de stemmen, dat aantal wordt dit jaar naar verwachting bijna verdubbeld.

De populariteit van de AfD zorgt voor druk bij de andere partijen. Want, zo gaf CDU/CSU-leider Merz zelf toe in een interview, als de komende regering geen oplossingen biedt voor de problemen die in Duitsland spelen, zou de AfD bij de volgende verkiezingen in 2029 weleens de grootste partij kunnen worden.